LỊCH SỬ NỀN CÔNG NGHIỆP ĐỒNG HỒ LIÊN BANG XÔ VIẾT (PHẦN 1)

Bản gia phả đồng hồ liên bang sô viết từ sơ khai đến khi sụp đổ  – Bài rất dài và mang tính chất khảo cứu

Giai đoạn 1917 – 1920

Sau những biến động của cuộc cách mạng và cuộc nội chiến nga, những doanh nghiệp đồng hồ còn sót lại, Kahn, Moser và Buhre, cùng với những nhà xưởng còn lại, được đặt dưới sự bảo trợ của nhiều cơ quan khác nhau, đã trở thành liên doanh nhà nước về cơ khí chính xác (Gostrest Tochmekh). Gostrest tochmekh là tập đoàn cơ khí chính xác, viết tắt của gos udarsvennyy trest toch noy MEKH aniki. Theo cơ quan lưu trữ kinh tế nga, RGAE, nó đựoc thành lập vào năm 1920 trong thời kì nội chiến nga, và trở thành cái tên Gostrest tochmekh vào năm 1922 sau khi kết thúc nội chiến, dưới sự điều hành của ông Andrei Mikhay lovich Bodrov.

                                                                              memz năm 1930

Lịch sử của hãng Slava ghi nhận lại rằng, vào đầu kế hoạch 5 năm của stalin năm 1928, Tochmekh đã sát nhập nhà máy cơ điện nhiệt điện Moscow ( MÈMZ) nằm trong một toà nhà bằng đá được tân trang ở Tverskoy Zastavy. Buổi đầu, nhà máy có khoảng 125 công nhân sản xuất, chủ yếu tham gia sản xuất thiết bị điện báo, máy thu thanh, máy chiếu, cũng như sửa chữa bộ hẹn giờ cơ điện dùng để kiểm soát các xe điện tại moscow. Vào tháng 11 năm 1930, nó trở thành nhà máy đồng hồ quốc gia số 2 ( tiếng anh là 2GCHZ – sau này là slava) để phân biệt với nhà máy đồng hồ quốc gia số 1 ( tiếng anh là 1GCHZ).
Tochmekh cuối cùng bị giải tán khi bắt đầu kế hoạch 5 năm lần thứ 2 vào năm 1933.
kế hoạch Tssentrochasy 1923- những nỗ lực đầu tiên trong việc chế tạo đồng hồ của người Nga sô
Ngay từ tháng 3 năm 1923, đại sứ thương mại sô viết ở berlin báo cáo rằng, uỷ ban ngoại thương nhân dân, ông leonid krasin đã được đại diện của 5 công ti đồng hồ thuỵ sĩ nhỏ đề nghị thành lập một công ti liên doanh nhâp khẩu đồng hồ đeo tay và bỏ túi vào nga. Tuy nhiên, hội đồng kinh tế tối cao đã triệt bỏ kế hoạch này khi nó mới nhen nhúm, họ nói rằng tất cả các công ti này đều là những nhà sản xuất đồng hồ có chất lượng thấp , kể từ sau chiến tranh, họ đã bị tồn kho rất nhiều đồng hồ chất lượng kém và họ định đem bán ở nước nga khi không bán được ở các thị trường khác.
Cũng thời gian này, các đại diện của liên sô ở berlin đang đàm phán với các nhà sản xuất đồng hồ lớn của thuỵ sĩ, bao gồm moser, nardin, doxa, tissot, omega, longiness và zenith. Moscow đã tiến hành xử phạt việc thành lập công ti cổ phần ” Tsentrochasy” với các công ti đồng hồ này. Theo các điều khoản của hiệp định sơ bộ, liên bang sô viết nhận được 49% cổ phần. Trong khi số còn lại đươc chia thành tỉ lệ giữa các công ti thuỵ sỹ. Người ta ước tính rằng, để đổi lấy quyền nhập khẩu đồng hồ ( lên tới 400 ngàn chiếc mỗi năm) vào liên sô, các công ti này hứa sẽ giúp thiết lập việc sản sản xuất đồng hồ báo thức, đồng hồ treo tường, đồng hồ chất lượng cao khác tại lãnh thổ liên sô . Một nhà máy sẽ được xây dựng với trang thiết bị đầy đủ, công nhân sẽ đươc đào tạo trong 3 năm và việc sản xuất sẽ đạt năng suất tối đa vào năm thứ 4.
                                                           đồng hồ  tocmekh nhập khẩu 
Tháng 5-1923, tại lausanne thuỵ sĩ, xảy ra sự kiện một người lưu vong quốc tịch Nga đã ám sát đại sứ xô viết ở Ý. Một toà án thuỵ sỹ đã trừng phạt kẻ này, quan hệ ngoại giao hai nước rơi vào tình trạng căng thẳng và hoài nghi lẫn nhau. Tháng 6, ban chấp hành trung ương và uỷ bạn nhân dân tối cao sô viết đã ra một nghị quyết chung nhằm tẩy chay các công ti thuỵ sỹ .các đại diện liên sô ở berlin đã hỏi moscow liệu viêc tẩy chay này có áp dụng cho các cuộc đàm phán về việc thành lập công ti đồng hồ liên doanh Tsentrochasah hay không, và họ nhận được chỉ thị rằng các cuộc đàm phán tiếp theo chỉ được tiến hành với các công ti đồng hồ đến từ nước Đức, tuy nhiên cuộc đàm phán thứ 2 này đã không bao giờ diễn ra.
Thời kì stalin
Lê nin chết vì đột quỵ vào 21-1-1924. Sau cái chết của ông, joseph stalin chính thức kế nhiệm trở thành người cầm quyền tối cao tại liên bang sô viết. Tháng 4 cùng năm, ông thay thế chính sách kinh tế mới của lê nin bằng kinh tế tập trung mệnh lệnh cao độ của mình, báo trước sự nghiệp công nghiệp hoá tập thể hoá. Kết quả là liên bang sô viết nhanh chóng chuyển từ xã hội nông nghiệp sang công nghiệp. Về mặt sinh học, điều này là hợp lí vì trong 2 năm, các kho hàng nhập khẩu của Tochmekh đã cạn kiêt, dựa trên nhu cầu ngày càng tăng của các loại đồng hồ. Để cung ứng cho các nhà máy, tochmekh đã phải nhập khẩu bất cứ thành phần nào họ có thể kiếm được trên thị trường quốc tế, kết thúc thời gian tự sản xuất các bộ phận với chữ kí hiệu tiếng nga trên mặt số. Việc sản xuất hỗn loạn, không có hệ thống này vẫn tiếp tục vào đầu những năm 1930. Trong suốt những năm 1920, sự thiếu hụt đồng hồ được bổ sung bởi những chiếc đồng hồ nhập khẩu, với số lượng không xác đinh từ đức và thuỵ sỹ. Sự phát triển của công nghiệp hoá, hạ tầng giao thông, trình độ văn hoá của dân chúng được nâng cao, cùng với nhu cầu của không quân và hải quân đã làm tăng mạnh nhu cầu về đồng hồ. Năm 1926, heinrich kann, chuyên gia về đồng hồ, đã viết ” đó là thời gian chúng tôi làm việc một cách nhanh chóng , và nhận ra rằng có thế thì mới có được kết quả trong sự cạnh tranh khốc liệt đến từ nước ngoài trong việc sản xuất đồng hồ. Đừng nhắm mắt trước thực tế, là kĩ thuật chế tác đồng hồ tại nước ngoài đã cao đến mức sẽ phải mất rất nhiều thời gian để bắt kịp. Chúng tôi đã chậm chân trong ngành công nghiệp này, rất muộn. Nhưng nó không phải là vô vọng, bởi vì bên cạnh chúng tôi là lợi thế của một thị trường nội địa rộng lớn! “
                                                        chỉ thị của hội đồng lao động và quốc phòng  
 
 
 
Các nhà máy sản xuất đồng hồ phải đạt với tiêu chuẩn như nhà máy tại các nước như thuỵ sĩ và hoa kì. Để thực hiện điều này, Bodrov đã lên kế hoạch đưa các kĩ sư ra nước ngoài để nghiên cứu về việc sản xuất tại đó. Tháng 3 năm 1928, giám đốc kĩ thuật nhà máy cơ điện moscow ( MEMZ) Mikhail Fedorovich izmalkov đã được đưa sang đức để nghiên cứu sản xuất đồng hồ treo tường và đồng hồ báo thức. Sau khi trở về từ chuyến đi, Izmalkov đề xuất một kế hoạch để đẩy mạnh sản xuất đồng hồ tại liên sô, bằng việc mua các nhà máy theo hình thức trao tay ( kiểu như lấy luôn nhà máy đã có sẵn ở nước ngoài) , máy móc, khuôn mẫu và công cụ. Nhưng vào ngày 20-3-1928 , trust of precision mechanics nhân được đề xuất thay thế đề án từ một thợ đồng hồ tên là V.O. Pruss. Không giống như Izmalkova, pruss đề xuất triển khai xây dựng các xưởng sản xuất và lắp ráp ngay tại liên bang sô viết, kèm sau đó là việc mua sắm dần dần trang thiết bị từ thuỵ sĩ và đức, cùng với việc vận hành nhà máy và các cửa hàng. Tất cả dự án này được tài trợ từ tiền thu đươc từ việc bán đồng hồ ( lắp ráp từ các linh kiện nhập khẩu – tính đến thời điểm đó) . Ông lập luận rằng việc xây dựng và hoàn thiện nhà máy cũng như thiết bị sẽ mất nhiều năm để hoàn thành , trong khi quốc gia không có thời gian để chờ đợi ( đặc biêt là uỷ ban đường sắt nhân dân, Narkomat ) . Pruss nói trong 2 đến 3 năm, chúng tôi sẽ có đầy đủ sức mạnh cho việc sản xuất đồng hồ một cách hoàn chỉnh. Ông đề nghị tổ chức lại trường đào tạo về đồng hồ của tochmekh, ông cho rằng trường học hiện tại là hoàn toàn không có đủ trang thiết bị cho các kĩ thuật viên có tay nghề.
Pruss trình bày kế hoạch xây dựng 500 chiếc đồng hồ mỗi ngày, sử dụng 98 công nhân do ông chỉ định. Và chỉ trong thời gian ngắn, cơ sở đào tạo MONO ( Moscow Department of Education) đã đào tao các thanh thiếu niên trong nghề đồng hồ, phần lớn các sinh viên là trẻ em lang thang đường phố, nhiều người trong số đó là phụ nữ. Điều này đã tạo ra xu hướng kì lạ trong ngành chế tạo đồng hồ liên sô đó là các sản phẩm đa phần được làm ra bởi bàn tay người phụ nữ tính đến thời điểm đó là vào tháng 9-1929. S Commissariat sau đó đã chuyển giao MONO cho tochmekh, và pruss đươc rút xuống với vai trò cố vấn. Đến năm 1937, ông chuyển sang làm viêc tại văn phòng bộ công nghiệp quốc phòng số 4.
                pruss đang giảng dạy tại trường dạy nghề ( ảnh cung cấp bởi gia đình pruss)
 
 
 
Không còn nghi ngờ gì nữa, cần phải chuẩn bị kịp thời cho kế hoạch 5 năm của stalin. Vào tháng 4 năm 1928, Tochmekh đã áp dung cách tiếp cận vấn đề của Izmalkov và đến tháng 10 năm 1928 đã thành lập một uỷ ban nhân sự 11 người để tìm kiếm sự trợ giúp cần thiết từ châu âu hoặc mĩ. Bodrov và Sarkine đến từ trust, cùng với giáo sư zavadasky, pruss, alexander breytburt, percy Dreyer, thủ trưởng của MEMZ IV Surin và 4 người khác làm uỷ ban. Uỷ ban này dự kiến sẽ thăm viếng đức, Áo, Pháp, Tiêp khắc và thuỵ sĩ. Thuỵ sĩ từ chối không cho phép họ vào đất nước, có thể là sự cố do ảnh hưởng từ vấn đề chính trị kể trên. Vào thời điểm này, không có công ti đồng hồ châu âu nào đồng ý hợp tác với liên sô. Người sô viết tin rằng điều này là do người châu âu, đặc biệt là đức có một số lượng hàng tồn kho lớn chưa bán được và họ muốn có quyền xâm nhập không hạn chế vào thị trường liên sô ( ý ám chỉ việc người châu âu chỉ muốn bán đống hàng tồn chứ ko muốn giúp người nga tự sx đồng hồ – dẫn đến mất thị trường). Nhìn chung việc này đã đi đến thất bại, và đã không hoàn thành lí tưởng của liên sô về một ngành công nghiệp đồng hồ tự túc.
ảnh chỉ thị về kế hoạch , nhân sự và báo cáo kết quả
Sau đó, họ đã đến đất Mĩ, nơi đó họ đã đến thăm khoảng 21 nhà máy cơ khí chính xác, bao gồm 8 nhà máy đồng hồ. Vào đầu năm 1929, tại một cuộc họp với tập đoàn thương mại Amtorg, andrey bodrov đã báo cáo rằng ” việc sản xuất đồng hồ ở Mĩ ở một trình độ cao hơn đáng kể so với châu âu, châu âu vẫn còn nửa thủ công, còn ở Mĩ thì gần như là tự động hoàn toàn “. Bodrov đã đề xuất mua thiết bị của Mĩ để sản xuất đồng hồ, ông thích những thiết bị cũ và nói ” nhân viên vẫn chưa có kinh nghiệm và có thể gây ra nhiều thiệt hại, ngay cả với những chiếc máy mới. Họ sẽ học hỏi nhiều hơn với thiết bị cũ, sau đó dần dần sẽ thay thế bởi những cái mới. Có một cái gì đó còn hơn là không có gì cả, chúng tôi không đủ giàu có để có thể với tới những bộ quần áo đắt tiền mới khi đi bộ trên một quãng đường dài “. Tuy nhiên, ông vẫn lưu tâm tới các ý kiến ở moscow, người ta có thể nói ông đã mua về một đống rác. Chắc chắn khi so sánh với các thiết bị tại thuỵ sĩ, đức, pháp đời mới thì nó đã lỗi thời. Pruss một lần nữa lập luận rằng với doanh nghiệp mới thì nên bắt đầu sử dụng các trang thiết bị hiện đại nhất. Bản thân ông đã từng làm trong các nhà máy thuỵ sỹ tốt nhất và có lẽ là hiện đại nhất của liên sô thời điểm đó. Pruss không phải là người theo chủ nghĩa bôn sê vích, ông chỉ đơn giản là một người theo chủ nghĩa dân tộc muốn giúp đồng bào của mình học cách làm nên những chiếc đồng hồ thật tốt
                                                                    Mua lại Dueber-Hampden     
      
Chủ nghĩa thực dụng cuối cùng đã chiếm ưu thế, thông qua Amtorg, liên sô đã mua lại nhà máy mới bị phá sản Dueborn-Hampden ( cùng công ti ansonia Clock Co.), kèm theo các tiêu bản, máy móc, dụng cụ và cổ phiếu. Lịch sử nhà máy sản xuất đồng hồ đầu tiên của moscow ( poljot) cho biết, hai hợp đồng đã được kí vào ngày 29 tháng 4 năm 1929. Đầu tiên là nhà máy kèm thiết bị với giá 325.000 USD, và thứ hai là phụ tùng và bộ phận bán thành phẩm với giá 125.000 USD.
Công ti Watch Dueber – Hampden nằm ở Canto, Ohio, công ti này bán đồng hồ dưới thương hiệu Hampden . Tên thương mại có thể là hampden hoặc dueber. Còn tổng công ti thương mại Amtorg có trụ sở tại 165 Broadway, new york, sau năm 1929 trú tại số 261 Fifth Avenue. Được hình thành bởi sự hợp nhất của tập đoàn trao đổi sản phẩm (1919) Alamerico của Armand Hammer và Acros America inc (1923), và thứ hai là văn phòng tại hoa kì thuộc hiệp hội hợp tác xã nước nga tại anh ( viết tắt là ACROS-all russian Co-operative Society). Nó trở thành phái đoàn thương mại đầu tiên của lIên sô tại mĩ vào tháng 5-1924. Nó được thành lập để hỗ trợ các công ti xuất nhập khẩu của liên sô muốn kinh doanh hợp pháp. Và nó sẽ đóng vai trò này trong suốt thời kì liên sô tồn tại. Uỷ ban trưởng cho thương vụ mua lại nhà máy Dueber-Hampden là ông A.Vladiminsky. Một hợp đồng lớn khác của amtorg là với kiến trúc sư người mĩ Albert Kahn. Ông này được biết đến là kiến trúc sư thiết kế cho nhiều nhà máy sản xuất ô tô của Detroit, bao gồm cả ford. Trong thời gian xây dựng 1GCHZ( nhà máy đồng hồ quốc gia số 1) , Kahn đã thành lập môt văn phòng thiết kế tại thủ đô moscow, rất có khả năng nhà máy đồng hồ quốc gia số 1 được công ti của Kahn thiết kế, vì nó đáp ứng tất cả các tiêu chí mà ông đã từng thiết lập cho các nhà máy khác tại liên sô.
Ba chuyên gia liên sô đã tới Canton đóng gói và dán nhãn hàng hoá. Những người đó là Samuel zubkoff – một thợ đồng hồ và hai thành viên uỷ ban liên sô gồm Alexander Breytburt và percy Dreyer ( Percy sau đó đã đào thoát sang Đức trên đường trở về Nga- ông này là một thợ đồng hồ người gốc Mĩ). Vào tháng 4 năm 1930, một chiếc tàu hơi nước rời nga đến mĩ, 28 xe chở hàng đầy ắp máy móc và bộ phận đã được vận chuyển từ Canton đến Moscow. Thương vụ mua bán này chính là phôi thai giúp thành lập một ngành công nghiệp ấn tượng vẫn còn phát triển cho đến ngày nay.
Dueber – Hampden bắt đầu chế tạo đồng hồ tại moscow
23 nhà chế tác đồng hồ, thợ điêu khắc và kĩ thuật viên khác của hãng dueber – hampden, những người mất việc khi công ti bị phá sản, đã được gọi lại để làm việc, trong một hợp đồng dài hạn, mà mục đích chính là để giúp đào tạo công nhân chế tạo đồng hồ của nước Nga. Tất cả bọn họ ( bao gồm cả Sue killen là thợ đồng hồ nữ giới duy nhất trong nhóm ) đã rời canton vào ngày 25 tháng 2 năm 1930, họ lưu lại new york vài ngày , sau đó lên chiếc thuyền buồm RMS Aquitania vào ngày 1-3, chuyến đi biển kéo dài 8 ngày và dừng tại Cherbourg. Họ đến moscow vào ngày 16-3 sau khi đi qua berlin và Warsaw ( thủ đô vác sa va) . Họ được tiếp đón nồng nhiệt bởi ban nhạc và đám đông lớn trước khi được đưa đến nơi ăn ở được bố trí ngay trong thành phố. Ngày 18-3 họ được tiếp đãi tại khách sạn Grand, trong thời gian chờ đợi nhà máy hoàn thiện, họ được thoả thích dạo chơi và giải trí ở thành phố, bao gồm cả chuyến thăm điện Kremlin.
các nhà chế tác người Mĩ trên tàu RMS Aquitania 
 
 
Số thành viên gồm 22 người đàn ông và 1 phụ nữ xếp theo bảng chữ cái gồm : ira aungst, Burt Beebout, James Davis, Theodore Freymark, Al Fravel, Hugo Gebhardt, William Goodenberger, Charles Hammer, David jackson, Susan Killen, Karl Krumm, Herman London, John Miller, Charles Poizel, Charles Poyser, Victor Roust, Louis Ryman, Albert Shoutz, Joseph Snyder, Collins Wilcox, Edward Wilson, William Woesner và Guy Woolston.
 
 
tấm ảnh nhà máy đang được xây dựng, thuộc về thành viên john miller ( ông này là quản lí trưởng ), và tôi biết ơn cháu nội của ông là Dave Miller đã cho phép tôi sử dụng chúng. Dave nói với tôi ” ông nội tôi là giám sát viên của Hampden Watch Works ở Canton. Ông bắt đầu làm viêc ở đó khi mới 14 tuổi vào năm 1889 và đã trải qua 41 năm làm việc cho công ti và thăng tiến dần. Khi công ti chuyển sang Nga, ông nội của tôi cũng sang đó phụ trách “.
Mỗi người Mĩ, nếu là thợ chuyên nghiệp hoặc trình độ cao hơn, sẽ đứng đầu một bộ phận để đào tạo công nhân Nga. Ví dụ như collin Wilcox đã làm việc tại Canton 41 năm, đứng đàu bộ phận vít bằng thép phẳng. Tất cả người Mĩ đều báo cáo lại rằng họ đươc chăm sóc rất chu đáo và các chi phí của ho đều được đáp ứng. Họ được trả lương ngay cả khi ốm yếu không thể làm việc được, và được điều trị miễn phí tại bệnh viện, những điều này thật sự không thể có được khi còn ở ở canton, hoa kì. Mỗi công nhân được trả khoảng 4.650 đô la ( khoảng 66.000 đô la mĩ ngày nay) cộng thêm 300 đô la tiền lương và thậm chí được cung cấp thêm 1 đầu bếp và 1 bồi bàn ( chế độ đãi ngộ quá khủng) . Ira Aungst, người đứng đầu bộ phận thiết kế sản phẩm ( modelmaking) đã rất ấn tượng bởi tốc độ nắm bắt kĩ thuật của người Nga , đặc biệt là phụ nữ. Sau tiếng Anh, tiếng Đức là ngôn ngữ phổ biến được sử dụng để trao đổi giữa công nhân Mĩ và Nga. Một điều rất thú vị là bắc Canton ( địa điểm đặt nhà máy Dueber-hampden) được gọi là New berlin cho đến năm 1918 do dân cư ở đây phần lớn là người nhâp cư từ Đức. Những bức ảnh dưới đây cho thấy một số những kĩ thuật viên đồng hồ được đào tạo đầu tiên ở liên sô. William. Goỏdenberer đã làm một cuốn sổ lưu niệm và trong đó, ông lưu giữ tất cả các mảng tin cắt từ báo nói về chuyến đi, bưu thiếp, hình ảnh của một số người nga, đây có lẽ là bản lưu trữ tốt nhất từng được biên soạn. Điều thú vị hơn, cuốn sách lưu trữ này lại được làm từ cuốn sổ cái của nhà máy sản xuất của Dueber – hampden cũ.
Liên sô có lẽ sẽ rất vui mừng khi có bất kì người mĩ nào quyết định ở lại sau khi kết thúc hợp đồng một năm trong kế hoạch ( ngoài ra còn có hợp đồng riêng cho 6 người đàn ông với 6 tháng mở rộng thêm). Tuy nhiên do mức lương tại liên sô có lẽ khá thấp, nên tất cả bọn họ đã trở về mĩ. có những tình bạn đã hình thành giữa những con người đó, họ đã cố gắng giữ liên lạc với nhau, nhưng chỉ được một thời gian ngắn, do sự kiểm duyệt quản lí chặt chẽ từ moscow. Không có bằng chứng nào về việc người mĩ đem theo một số chiếc đồng hồ về mĩ bằng hình thức quà lưu niệm. Chắc chắn người lãnh đạo của họ. John C miller đã không được sô viết khen thưởng theo cách này. Trong một chương trình phát thanh trên trạm WHBC của Canton vào năm 1949, có thông báo rằng Karl Krumm ( một trong số các thợ đồng hồ ở trên) đã mất vào tháng 10 năm 1949 , nhưng bảy nhà quản lí đồng hồ còn lại trong lần du hí tới Nga, tất cả đều là cư dân Canton vẫn còn sống. Cụ thể là burt Beebout, James Davis, Alfred Fravel, Victor Roiust, Louis Ryman, Albert Shoutz và William Woessner. Có khả năng William Goodenberger vẫn còn sống, nhưng điều này không kiểm chứng được ( tính đến thời điểm tác giả bài này đi khảo cứu)
 
1930- nhà máy sản xuất đồng hồ đầu tiên ra đời
Vào khoảng thời gian trên, với các trang thiết bị đươc vận chuyển từ mĩ, việc xây dựng nhà máy cơ khí chính xác số 1( nhà máy đồng hồ quốc gia số 1) được khởi công như một dự án ưu tiên hàng đầu. Nó đươc xây dựng trên vị trí trước đây của nhà máy sản xuất thuốc lá Sao Đỏ ở Vorontsovskaya moscow. Việc xây dưng bắt đầu từ tháng 2 năm 1930 và kết thúc vào tháng 6 cùng năm. Việc lắp đặt trang thiết bị chính thức hoàn thành vào ngày 15 tháng 9 năm 1930. Tên viết tắt của nhà máy là 1GCHZ.
 

 

[Lịch Sử] Nền công nghiệp đồng hồ Liên Bang Xô Viết – Phần 1
Đánh giá bài viết này

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here