Tháng 11 năm 2012, bộ sưu tập đồng hồ cá nhân của George Daniels đã được nhà đấu giá Sotheby’s, Luân Đôn thu về tới 8.2 triệu Bảng Anh. George Daniels ( 1926-2011) là một nhà chế tạo đồng hồ nổi tiếng và quan trọng bậc nhất thế kỉ 20. Ông là thợ đồng hồ duy nhất được hai lần phong tặng tước hiệp sỹ CBE và MBE, cho những cống hiến của mình trong lĩnh vực đồng hồ. Bộ sưu tập đồng hồ của ông bao gồm những chiếc do chính tay ông làm, cùng với những chiếc đẹp và hiếm đến từ một số nhà chế tạo nổi tiếng nhất của TK 17,18 và 19. Tổng số được chia thành 130 lô, nhiều chiếc trong số này chưa bao giờ xuất hiện trước truyền thông, toàn bộ số tiền thu được từ bán đấu giá sẽ được chuyển tới quỹ giáo dục George Daniels.
Cuộc đấu giá được rất nhiều người mong chờ này đã tạo nên một bản tổng kết đẹp, dành cho cuộc đời của thợ đồng hồ vĩ đại nhất thế kỉ. Bản thân tôi đã có dịp được phỏng vấn tiến sĩ Daniels lần đầu tiên vào năm 2003, và thường xuyên liên lạc qua điện thoại trong những năm về sau…..

VĨ NHÂN TRONG NGÔI NHÀ THÔN DÃ

Trong Lần gặp gỡ đầu tiên, tôi đã tự thân lái chiếc xe của mình đến nhà của ông – đó là một ngôi nhà thôn dã xinh đẹp đặt tại Hereford. Khi ấy ông đang chế tạo chiếc đồng hồ bỏ túi mã số 33, đây là một chiếc đồng hồ có độ chính xác cao, sở hữu bộ thoát đồng trục, Tourbillon và hệ thống căn chỉnh 15 giây. Ông ấy nghĩ rằng đây chính là tác phẩm cuối cùng của mình, ông nói bằng chất giọng khàn khàn đã yếu đi cùng năm tháng :” tôi đã làm tất cả mọi thứ”.
Trong căn bếp của mình, tiến sỹ George Daniels đang pha một tách trà, còn tôi thì ngước mắt ngắm nhìn những bức tranh đang được đóng khung trên tường. Một bức ảnh chụp ông ở Sotheby Geneva khi bán chiếc đồng hồ đầu tiên, một bức ảnh khác mô tả quảng cáo về một nhãn hiệu găng tay Mĩ mà ông rất thích, và nhiều chiếc chụp về xế hộp cổ và các cuộc đua thời xưa. Trên bàn đặt một cuốn tạp chí xe cổ và một cái vòi đồng ông ấy đang sửa dang dở.
Là người nắm giữ gần như toàn bộ bí quyết chế tạo đồng hồ phức tạp, nhưng ông lại thú nhận rằng mình rất lúng túng mỗi khi có khách đến : “ tôi không giỏi pha trà, đó là thứ mà phụ nữ giỏi hơn tôi”. Trong căn phòng khách ngập tràn ánh ban mai, tiếng điểm chuông vang lên từ đồng hồ báo thời gian trôi qua 1/4 giờ. Ông cất tiếng :” chiếc đồng hồ mà tôi đang làm có thể là sản phẩm cuối cùng của đời tôi, nó sẽ còn phụ thuộc vào việc tôi có thể cải tiến thêm gì cho nó hay không, tôi nghĩ cần tăng nhanh tiến độ cho chiếc đồng hồ!”. Ông ấy bắt đầu trò chuyện, tách trà của ông dần nguội lạnh mà không nhấp môi. “ mục đích sống của tôi chính là nâng cao tay nghề cho chính mình”. Đây cũng chính là lý do những sản phẩm của ông là độc nhất vô nhị, không có chiếc nào giống nhau, bao gồm cả đồng hồ bỏ túi, hơn 50 đồng hồ đeo tay.
Tôi nhận ra trên cổ tay phải của ông có đeo một chiếc Rolex Oyster – nó chính là chiếc Rolex mà Daniels đã gắn bộ thoát đồng trục và đem đến Basel 1986. Rolex là một trong 12 thương hiệu mà ông đã trang bị bộ thoát đồng trục, để chứng minh cho ngành công nghiệp thấy được nó hoàn toàn thích nghi với đồng hồ hiện đại. “ đó là khoảng thời gian rất khó khăn, nhưng đến giờ họ vẫn không thể phủ nhận rằng bộ thoát của tôi giữ giờ tốt hơn thông qua những thử nghiệm”. Thực tế là ngay cả như vậy, ông vẫn không thể thuyết phục được các đại gia trong giới đồng hồ sử dụng nó.
Nhân duyên với đồng hồ đến với Daniels từ khi ông còn rất nhỏ. Mới 5 tuổi, ông ấy lần đầu tiên được quan sát mặt sau của chiếc đồng hồ – một chiếc Roskopf ( tên một loại đồng hồ bỏ túi) mà theo trí nhớ của ông thì “ lúc ấy tôi đã thấy được sự hoàn hảo của nó” – ông vừa nói vừa từ từ mở đôi bàn tay to lớn dị thường của mình ra. Được kích thích bởi những gì mình mới nhìn thấy, ông lần mò đến máy khâu của mẹ, rồi đồng hồ báo thức của cha, và không bao lâu chẳng còn vật dụng cơ học nào mà ông không đụng đến. “ thật may mắn cho tôi là tôi có năng khiếu về cơ khí, nếu không có thứ đó thì tôi sẽ chẳng là gì cả!”
Lời thú nhận sâu sắc ấy đến từ người đàn ông có đóng góp quan trọng nhất cho ngành chế tạo đồng hồ trong 2 thế ki qua. Bộ thoát đồng trục năm 1976 của ông đã tạo ra một cuộc cách mạng trong giới, khiến cho đồng hồ chính xác hơn đáng kể. Ông mô tả bộ thoát không chứa dầu của mình như một sự tái tổ chức cơ bản của các lực. Kể từ năm 1754, hầu hết tất cả đồng hồ cơ học đều được trang bị bộ thoát đòn bẩy của Thomas Mudge, và George Daniels đã phải “ tấn công” chức năng quan trọng nhất của đồng hồ để mang tới sự cải cách. Daniels đã cầu xin Omega đưa sản phẩm bộ thoát của mình vào sản xuất với bằng sáng chế 20 năm bảo hộ. “ tôi rất muốn họ ( Omega) thực hiện ý tưởng của tôi, và cũng muốn mọi người thực hiện nó. Tôi chỉ đơn giản là mong muốn phát minh của mình thẩm thấu vào chiếc đồng hồ. Các luật sư đã đưa ra những công thức tốt nhất, để kẻ làm vườn người Anh tầm thường này có thể kết hợp với những vị thần trong giới chế tác đồng hồ Thuỵ Sỹ”.
Như chúng ta đã biết, năm 1999 ngài Hayek ( chủ tịch tập đoàn Swatch – tập đoàn đồng hồ lớn nhất thế giới đang sở hữu Omega) đã áp dụng Co-Axial cho Omega, và đến nay nó đã hiện hữu trên những sản phẩm đầu bảng, đắt đỏ nhất của hãng này.
Trong một ngành công nghiệp bị chi phối bởi tên tuổi gia đình với lịch sử hoành tráng, ông lại chia sẻ rất cởi mở với tôi về tuổi thơ nghèo khó khi còn ở Bắc Luân Đôn, với tư cách là một trong 11 đứa con nheo nhóc chẳng có tài sản gì ngoài đôi ủng! Daniels nói rằng khi đã hứng thú với đồng hồ, ông sẽ làm việc với “ sự ám ảnh về tình nghệ thuật tuyệt đối! Tôi làm vì tôi thích nó, tôi không quan tâm đến những thứ khác, kể cả việc kiếm tiền – tôi không cần tiền và nếu có, thì tôi sẽ đến tiệm kim hoàn địa phương và mang về một chiếc mũ đầy đồng hồ, rồi đem chúng ra sửa”. Nỗi ám ảnh này đã đánh dấu bước phát triển cho Daniels. Ở trường học, cậu thích vùi đầu trong thư viện với những Tollions, Harrison và Mudge ( các nghệ nhân nổi tiếng thời xưa) hơn là chơi đá bóng. Daniels nhập ngũ năm 18 tuổi và được đưa đến Trung Đông, ở đây ông đã sửa mọi thứ, từ đồng hồ, máy đánh chữ, máy ảnh – bất kì thứ gì cho đồng đội ở doanh trại quân đội ở Ai Cập và Li-Băng. Chính điều này đã đem lại cho ông kinh phí để mua những công cụ sản xuất đồng hồ đeo tay cho riêng mình. Khi giải ngũ về nhà, ông bắt đầu công việc sửa chữa, cũng như theo học các trường đêm dạy về khoa học đồng hồ trong 3 năm.
Năm 1967, ông bắt đầu chế tạo chiếc đồng hồ đầu tiên và bán cho Sam Clutton vào năm 1969, một nhà nghiên cứu đồng hồ kiêm tay chơi xe hơi. Bản thân Daniels bị ảnh hưởng rất nhiều bởi Breguet, đến nỗi ông đã viết một cuốn sách có tên “ Nghệ Thuật của Breguet”, ông nói “ ông ấy có một triết lý rất phi thường, nó vô cùng linh hoạt, không mang thành kiến, không có sự mù quáng. Tôi đã tuân thủ theo triết lý của ông ấy, và nó có hiệu quả rất tốt đối với tôi!”.
Ở tuổi 25, Daniels lần đầu tiên chạm mặt niềm đam mê thứ hai của đời mình : ô tô. Và cách mà ông ấy gặp gỡ chiếc xe đầu tiên của mình cũng là một cách tiếp cận mang đậm kiểu phi truyền thống của Daniels. Nhìn qua tấm gương phản chiếu của một cửa hàng bán xe máy, ông đột nhiên phát hiện một chiếc MG bóng bẩy tấp vào lề đường, ông bị hớp hồn bởi nó và quyết định sẽ phải sở hữu chiếc xe này! Ngày nhận xe, ông tự lái nó về nhà và làm hỏng phần trục khuỷu, do không có tiền nên ông đã tự mình mày mò sửa chiếc xe, và không ngờ kể từ đó, ông đã trở thành một thợ cơ khí rất giỏi và phục chế thành công 8 chiếc xe cổ!
Triết lý sản xuất đồng hồ của ông rất ngắn gọn : “ tôi chỉ làm đồng hồ theo phong cách đơn giản của mình ( khiêm tốn thôi) và mỗi chiếc đều dành riêng cho việc cải tiến nghệ thuật chế tạo đồng hồ”. Tại thời điểm phỏng vấn, ông tháo chiếc đồng hồ trên cổ tay trái của mình ra : đó là một chiếc Daniels Millennium. “ tôi không thích sự rườm rà, tôi chỉ trang trí xung quanh viền cỗ máy, bởi nó đại diện cho trình độ điêu khắc thủ công tự do cao cấp nhất, nó rất thời trang! Ở thế kỉ 19, khi một người thợ đồng hồ không thể nghĩ ra thêm cái gì nữa để làm, anh ta sẽ chuyển sang phần trang trí. Trang trí mặt số có vẻ thực dụng hơn, tôi thích các loại hoa văn khác nhau trên mặt số, nhưng không dùng để trang trí mà là để tách biệt các khu vực khác nhau trên đó”. Bản thân chiếc Millenium là một cách tiếp cận khác biệt so với thông thường – chiếu từ cách làm của Daniels bởi ông chỉ thường tạo ra những chiếc đồng hồ rất phức tạp.
Daniels thú nhận có một mối quan tâm đặc biệt với Tourbillon. Ông ngưỡng mộ chiếc lồng quay ấy, nó giống như một sự phát triển tuyệt đẹp và hấp dẫn cho thời gian. Nhưng kể từ khi được công bố vào năm 1795 bởi Breguet, có vẻ như nó đã trở nên khá thừa thãi như lời ông nói “ ngày nay chúng ta có thể làm được điều tương tự với ít phiền phức và phiền toái hơn, nên nó ( tourbillon) không còn cần thiết nữa”.
Đối với những chiếc đồng hồ của mình, ông ấy có thể chế tạo ra mọi thành phần, kể cả khoá. Toàn bộ quá trình phải mất tới 2500 giờ làm việc. Ông ấy tránh xa những công nghệ hiện đại :” những người hiện đại, họ thích có tất cả những thiết bị. Ngày nay, khó có thể tìm được một chiếc đồng hồ được sản xuất mà không có sự tham gia của máy tính. Toàn bộ những thứ đang chuyển động trên màn hình, tôi nghĩ nó chẳng cần thiết. Tôi chỉ làm một chiếc đồng hồ cho mỗi loại, vậy thì tại sao tôi phải cần bản vẽ ( bản vẽ kĩ thuật chi tiết) hay bản ghi về nó? Tôi tự tưởng tượng trong đầu xem nó sẽ hoạt động như thế nào, tất cả những gì tôi cần là một bản phác thảo có thể cho tôi biết vị trí của bộ kim, bởi tôi luôn tìm lý do nào đó để làm cho bộ kim lệch tâm với mặt số”

ĐỒNG HỒ VÀ XE HƠI

Thưởng thức một bát súp, thêm chút vị đắng tại quán rượu địa phương, Daniels nhắc nhở chúng ta rằng không thể bỏ qua bộ sưu tập xế cổ của ông, đang được lưu giữ trong nhà kho phía sau ngôi nhà. Daniels sở hữu những chiếc xe của mình ở Henreford để có thể cạnh tranh với những chiếc xe cổ khác, và nói rằng đường đua Prescott Hill Climb là nơi yêu thích của ông ( đoạn đường đua dành cho xe cổ tại Anh). Khi chúng tôi bước chân vào nhà để xe, một thợ sửa xe đang chỉnh sửa và chuẩn bị bọc lại những chiếc tham gia vào cuối giải đua mùa hè. Nắp Ca Pô của những chiếc Italo Giant Grand Prix 1908 12 lít được mở ra để Daniels kiểm tra, máy móc vẫn còn rất “ lấp lánh”. Daniels nói Italo giống như một con ngựa đua khổng lồ, với ánh mắt long lanh của một cậu bé. Mỗi chiếc xe mà ông sở hữu đều có điểm nhấn riêng biệt, như chiếc 8C 1932 Alfa Romeo đã được đua tại Lemans bởi Lord Howe và Sir Henry Birkin. Một chiếc Bentley 1924 của George V cho những chuyến đi “ vương giả” và một chiếc Daimler 1907 10,6 lít. “ hãy chắc chắn rằng anh sẽ viết ra dòng chữ 10,6, bởi vì nó là một sự tự hào lớn khi có thể nói rằng bạn có hai chiếc xe trên 10 lít”. Daniels nâng nắp chiếc xe Bentley Continental 1953 màu xám lạnh thanh lịch, tất cả những đường cong bóng bẩy, đồ gỗ sáng lấp lánh và màu da ấm áp, ông ấy đã lái nó trong chuyến đi Thuỵ Sỹ cuối cùng của mình. Vào mỗi mùa xuân, ông lại đến thung lũng đồng hồ trên một trong những chiếc xe của mình để thăm bạn bè, và sau đó là tổ chức bữa tối thường niên ở Le Sentier.
Daniels dựa lưng vào hàng rào gỗ ngăn cách ngôi nhà với khu trang trại, ông cười khi nhớ lại khoảnh khắc phát minh đồng trục đến với ông lúc 3 giờ sáng, và ông gần như không thể rời khỏi giường để có thể viết nó ra giấy. Tôi hỏi ông, với hy vọng rằng ông sẽ có thêm một kế hoạch cho một chiếc đồng hồ khác trong tương lai, nhưng ấy trả lời tôi rằng : Einstein tin rằng mỗi người trong cuộc đời của họ chỉ có thể hiểu được một triết lý, và khi anh ta đã làm hết sức của mình, thì anh ta sẽ phải để lại cho người khác kế tục. Daniels tin rằng ông đã đạt đến ngưỡng ấy, có thể Daniels cũng đang nghĩ đến một câu nói khác của Einstein : “ tôi không bao giờ nghĩ đến tương lai, nó sẽ đến sớm thôi.”